czwartek, 28 listopada 2013

Jak mówić o naszym zdenerwowaniu?

Każdy bywa zdenerwowany, niektórym osobom zadarza się to nawet wiele razy w ciągu dnia, ba, nawet godziny. Dzisiejszy post pokaże jak możemy mówić o naszej irytacji.

Me pone nervioso hablar de este tema. Denerwuje mnie mówienie na ten temat.

¡Me sacan de quicio estos niños que no paran de gritar! Odchodzę od zmysłów przez te dzieci które nie przestają krzyczeć (quicio to dosłownie „framuga”).

¡Pierdo los nervios con este chico tan caprichoso y mimado! Tracę nerwy przez tego kapryśnego i rozpieszczonego dzieciaka!

Mi suegra me ha puesto de los nervios. Wkurzyła mnie teściowa J

Me va a dar un ataque/Estoy al borde de un ataque de nervios. Zaraz dostanę ataku szału!

Estoy como un flan (używa się również temblar como un flan, estar hecho flan lub estar más nervioso que un flan). Trząść się z nerwów, niczym flan gdy potrząsa się naczyniem. Polacy powiedzieliby raczej trząść się jak galareta.

Cuando la escucho cantar se me ponen los nervios de punta (nie mylmy z ponerle/ponérsele los pelos de punta które oznacza oczywiście strach).

O osobie która jest w złym nastroju powiemy: está con/de un humor de perros; jeśli jest po prostu wściekła i wydaje nam się że w każdej chwili może się na nas rzucić, mówimy: esta que muerde czyli „jest taka zła że aż gryzie”.
Z kolei osoba która zawsze panuje nad nerwami: tiene nervios de acero czyli „ma nerwy ze stali”.


Obyście jak najżadziej musieli używać tych zwrotów J

sobota, 23 listopada 2013

Frazeologizmy związane z kościołem cz. I

Od wielu już lat Hiszpania nie jest krajem gorliwych katolików, jednak wiele wieków należenia do czołówki krajów najbardziej wierzących i oddanych Watykanowi odcisnęły ślad na języku. Chcę zaprezentować Wam kilka związków frazeologicznych powstałych w wyniku wpływu chrześcijaństwa na ludność Hiszpanii.


en un decir amén/ en un decir Jesús- w mgnieniu oka, w bardzo krótkim czasie, tak krótkim jaki wystarcza do wypowiedzenia tego krótkiego słowa. Vino en un decir amén. Przyszedł w mgnieniu oka.
  
decir amén a todo- pochodzące z hebrajskiego słowo amen znaczy „niech tak będzie”, dlatego też właśnie tego frazeologizmu użyjemy mówiąc o kimś skłonnym do kompromisu. Juan dice amén a todo. Juan zgadza się na wszystko.

donde Cristo dio las tres voces- tam gdzie diabeł mówi dobranoc. Dokładne znaczenie to „tam gdzie Chrystus wypowiedział trzy słowa/krzyki”. Istnieją dwie wersje wytłumaczenia pochodzenia tego związku frazeologicznego. Jedna wersja odnosi się do sytuacji, w której Chrystus pościł przez czterdzieści dni na pustyni i diabeł kusił go trzy razy; druga wersja, do trzech błagań Chrystusa, które wydał w ogrodzie oliwnym, prosząc Boga, aby ominęło go cierpienie. Oba miejsca uważane są za ustronne. Viven cerca del bosque, donde Cristo dio las tres voces. Mieszkają obok lasu, tam gdzie diabeł mówi dobranoc.


¡Jesús! To reakcja na kichnięcie odpowiadającemu naszemu polskiemu „na zdrowie”. Zwyczaj ten pochodzi z VI wieku gdy w Europie żniwo zbierała dżuma. Osoby chore na dżumę męczyło kichanie. Tak więc mówiąc „Jezus” proszono Boga o zdrowie dla chorego.



quedar para vestir santos- zostać starą panną a dokładnie „zostać żeby ubierać świętych”. Dawniej wiele starszych panien angażowało się w życie kościelne pomagając w przygotowywaniu różnych świąt i ceremonii, strojeniu ołtarza. Dlatego też rodzina zaniepokojona brakiem narzeczonego swojej córki/ siostry/ siostrzenicy mówią: Ojalá no quede para vestir santos. Oby nie została starą panną.


wtorek, 19 listopada 2013

Tworzenie rodzaju żeńskiego i liczby mnogiej rzeczowników i przymiotników

Ogólne informacje


Wszystkie rzeczowniki w języku hiszpańskim muszą być rodzaju żeńskiego lub męskiego. Jak odróżnić formę męską od żeńskiej? Oto kilka zasad:

Rzeczowniki które odnoszą się od osoby lub zwierzęcia płci męskiej są rodzaju męskiego:
el hombre (mężczyzna), el caballo (koń).

Rzeczowniki odnoszące się do kobiet oraz zwierząt płci żeńskiej są rodzaju żeńskiego:
la mujer (kobieta), la yegua (klacz).

Rzeczowniki kończące się na –o są najczęściej rodzaju męskiego, np. el bombero, el maestro, el armario.  Zdarzają się wyjątki od tej reguły: la mano, la foto, la moto, la radio.

Rzeczowniki kończące się na –a, -ción, -sión, -dad i -tad są rodzaju żeńskiego: la ventana, la profesora, la lección, la televisión, la edad, la libertad.
W przypadku rzeczowników kończących się na –a zdarzają się jednak wyjątki, np. el problema, el esquema, el tema.

W przypadku rzeczowników konczących się na samogłoskę –e lub spółgłoskę (z wyjątkiem końcówek –ción, -sión, -dad, -tad),  najczęściej nie będziemy wiedzieć jakiego rodzaju jest dany wyraz dopuki go nie zapamiętamy:
el lápiz ale la nariz.

Rodzajniki

Rodzajniki stawiamy przed rzeczownikiem. Określają one jego rodzaj i liczbę. Wyrózniamy dwa rodzaje rodzajników:
Określone, które używamy przed rzeczownikami które oznaczają osoby, rzeczy lub miejsca konkretne, które znamy my i nasz rozmówca.

rodzaj męski
rodzaj żeński
liczba pojedyncza
el
la
liczba mnoga
los
las

rodzaj męski
rodzaj żeński
liczba pojedyncza
un
una
liczba mnoga
unos
unas


El jefe está de vacaciones. Szef jest na wakacjach. (nasz szef, ten którego dobrze znamy).

Rodzajniki nieokreślone używamy przed rzeczownikami oznaczającymi rzeczy, miejsca, ludzi nieznanych nam lub naszemu rozmówcy:

Mira, allí hay una casa. Spójrz, tam jest (jakiś) dom.

Tworzenie rodzaju żeńskiego

Rodzaj żeński tworzymy poprzez dodanie –a do rzeczownika męskiego który kończy się na spółgłoskę:
el profesor →la profesora

W przypadku gdy forma męska kończy się na –o, zamienimy tę ostatnią literę na –a:
el bombero →la bombera

Gdy forma męska kończy się na –e, -í lub –a, (są to rzadkie przypadki) forma żeńska będzie brzmieć identycznie:
el taxista → la taxista
el estudiante → la estudiante
em marroquí → la marroquí

W przypadku gdy forma męska posiada akcent graficzny w ostatniej sylabie, forma żeńska będzie miała formę bez akcentu.
alemán → alemana
Gdy zaś forma męska posiada akcent na przedostatnią lub wcześniejszą sylabę, akcent graficzny zostanie zachowamy:
médico → médica

Tworzenie liczby mnogiej:

Dodajemy –s do rzeczowników kończących się na samogłoskę:
el bombero → los bomberos
la amiga → las amigas

Jeśli rzeczownik w liczbie pojedynczej kończy się na spółgłoskę lub na samogłoskę akcentowaną, dodajemy –es:
El profesor → los profesores
El rubí → los rubíes
W przypadku samogłoski akcentowanej jest kilka wyjątków:
El papá → los papás, el sofá → los sofás,

Zgodność przymiotnika z rzeczownikiem

Przymiotnik stoi najczęściej za rzeczownikiem i dostosowuje się do niego pod względem rodzaju i liczby:
el bombero polaco
la bombera polaca
los bomberos polacos
las bomberas polacas

Zasady tworzenia liczby mnogiej przymiotników są takie same jak w przypadku rzeczowników. Natomiast w przypadku tworzenia rodzaju żeńskiego trzeba zapoznać się z kilkoma zasadami:

Jeśli przymiotnik męski kończy się na –o, forma żeńska będzie kończy się na –a:
el gato blanco → la gata blanca

Jeśli przymiotnik męski kończy się na spółgłoskę (z wyłączeniem przymiotników kończących się na –ón i –or oraz przymiotników pochodzących od narodowości) forma żeńska również kończy się na spółgłoskę:
el coche azul → la cama azul

W przypadku gdy przymiotnik kończy się na –ón lub –or, lub pochodzi od narodowości i kończy się na jakąkolwiek spółgłoskę, do formy męskiej dodajemy –a:
español → española
hablador → habladora
campeón → campeona

Jeśli przymiotnik męski kończy się na –a, -e lub –í, forma żeńska będzie identyczna:
el amigo amable → la amiga amable
el hombre inteligente → la mujer inteligente
el coche marroquí → la casa marroquí

Teraz przyda się trochę praktyki J

Ćwiczenia

1 . Stwórz liczbę mnogą podanych poniżej rzeczowników i przymiotników:
El gato blanco
El bombero italiano
El gato negro
El estudiante alemán
El profesor hablador

2 . Do rzeczowników dopisz rodzajniki el; la lub el/la:

Hombre
Mujer
yegua
televisión
libertad
mano
problema
estudiante


3 . Zmień podane rzeczowniki i przymiotniki na rodzaj żeński:
El perro negro
El taxista capaz
El turista alemán
El conductor elegante

4 . Zmień rodzaj i liczbę podanych rzeczowników i przymiotników:
El chico amable
El amigo interesante
El agricultor nervioso

5 . Do podanych rzeczowników dopisz pasujące pod względem rodzaju i liczby przymiotniki. Przymiotnik może zostać użyty wielokrotnie:
Przymiotniki: pobre, natural, sucia, duros, verdes, viejas, fuerte, alto,
La Casa
El Bombero
Las Cosas
Los Coches

Odpowiedzi:

1 . los gatos blancos; los bomberos italianos; los gatos negros; los estudiantes alemanes; los profesores habladores.
2 . el hombre; la mujer; la yegua; la televisión; la libertad; la mano; el problema; el/la estudiante.
3 . la perra negra; la taxista capaz; la turista alemana; la conductora elegante.
4 . las chicas amables; las amigas interesantes; las agricultoras nerviosas.
5 . la casa pobre, natural, sucia, fuerte; el bombero pobre, natural, fuerte, alto; las cosas verdes, viejas; los coches duros, verdes.


  

poniedziałek, 18 listopada 2013

Flintstonowie i inni kreskówkowi bohaterowie w języku hiszpańskim

W naszym kraju przyjęło się nie ingerować za bardzo w imiona i nazwiska bohaterów filmów i kreskówek. Tak więc Buggs Bunny to po prostu Królik Bugs, Daffy Duck to Kaczor Daffy, nie trzeba wspominać jak przetłumaczone zostało imię i nazwisko Freda Flintstona.
Jednak Hiszpania to kraj w którym podejście do tłumaczenia filmów jest zgoła inne, często podejmowana jest próba przetłumaczenia pseudonimu bohatera bądź zastąpienie go typowo hiszpańskim imieniem.

Oto kilka przykładów:


Od lewej Pedro Picapiedra i Pablo Mármol znani z kreskówki "Los Picapiedra".


Od lewej Cometín Sónico, Astro, Lucero Sónico (Judy), Ultra Sónico (Jane) i Super Sónico z serialu "Los Supersónicos".


Top Cat w Hiszpanii to Don Gato, tytuł kreskówki to "Don Gato y su pandilla" (Don Gato i jego szajka).

Kreskówki firmy Warner Bros również są kopalnią ciekawych imion, od lewej: Gato Silvestre, Sam Bigotes (bigote to wąsy), Bugs Bunny, Piolín, Pato Lucas, Demonio de Tasmania oraz Porky Pig.

Gargamel, Azrael oraz pitufos w kreskówce "Los Pitufos".




piątek, 15 listopada 2013

Presente de indicativo

Kiedy używamy?

Czas presente de indicativo (teraźniejszy trybu oznajmującego) jest czasem gramatycznym którego używamy gdy:
-Mówimy o czynnościach powtarzających się w teraźniejszości:
Cada día trabajo. Każdego dnia pracuję.
-Mówimy o czynnościach które dzieją się w chwili mówienia:
¿Qué haces ahora? Co teraz robisz?
-Prosimy kogoś o przysługę:
¿Abres la puerta? Otworzysz drzwi?
-Wyrażamy pewną, zaplanowaną przyszłość:
El lunes trabajo hasta las cuatro. W poniedziałek pracuję do czwartej.

Jak odmieniać czasowniki w czasie presente?

Wszystkie czasowniki w formie bezokolicznika kończą się na –ar, -er lub –ir. Od końcówki bezokolicznika zależeć będzie odmiana czasownika. Aby odmienić czasownik przez osoby, musimy odjąć dwuliterową końcówkę (-ar, -er, -ir) i dopiero wtedy dodać odpowiednią końcówkę osobową.

końcówka –AR trabajar
końcówka –ER beber
końcówka –IR vivir
Yo
trabajo
bebo
vivo
trabajas
bebes
vives
Él/ Ella/ Usted
trabaja
bebe
vive
Nosotros
trabajamos
bebemos
vivimos
Vosotros
trabajáis
bebéis
vivís
Ellos/ Ellas/ Ustedes
trabajan
beben
viven

Podstawowe czasowniki odmieniające się regularnie w presente:



abrir otwierać
bailar tańczyć
beber pić
borrar scierać
cenar jeść kolację
comer jeść
completar uzupełniać
comprar kupować
comprender rozumieć
desayunar jeść śniadanie
escribir pisać
escuchar słuchać
ganar wygrywać
meter wkładać
mirar patrzeć
tirar rzucać
trabajar pracować
vivir mieszkać




Ćwiczenia:

1 . Uzupełnij zdania:
Normalmente …………………………………………………. (trabajar, yo) siete horas.
María …………………………………….. (leer) un libro.
Tus padres …………………………………… (vivir) en Madrid.
Vosotros ………………………………………. (escuchar) la música.
Ellos no ………………………………….. (beber) vino.
Manuel ……………………………….. (trabajar) el viernes.
Enrique y Marisol ………………………………… (bailar) flamenco.
………………………………………… (cenar, nosotros) siempre en nuestra casa.

2 . Uzupełnij czasownikami: ganar, beber, escribir, trabajar, vivir, completar.
Alfonso ………………………………… los ejercicios.
Ellos ………………………………… cartas cada mes.
Yo ……………………………………… en un banco.
¿Dónde …………………………..(ella)?
Nuestro equipo ………………………………… todos partidos.
A veces cenamos y ………………………….. vino.

3 . Podaj drugą i trzecią osobę liczby pojedynczej czasowników:
meter
tirar
vivir

Odpowiedzi:
1 . trabajo; lee; viven; escucháis; beben; trabaja; bailan; cenamos.
2 . completa; escriben; trabajo; vive; gana; bebemos.

3 . metes, mete; tiras, tira; vives, vive

niedziela, 10 listopada 2013

Imperativo z zaimkami

Tryb rozkazujący to jeden z przypadków w których zaimki zwrotne, dopełnienia bliższego lub dalszego muszą być dołączone do formy czasownikowej:
Dámelo. Daj mi to.
Cómprala. Kup ją.

W przypadku imperativo negativo (zakazy) zaimki występują przed czasownikiem:
No me lo des. Nie dawaj mi tego.
No la compres. Nie kupuj jej.

Najpierw przypomnijmy sobie trzy rodzaje zaimków które będą się pojawiały w naszych przykładowych zdaniach:
zaimki zwrotne
zaimki dopełnienia dalszego (komu?, czemu?)
Zaimki dopełnienia bliższego (kogo?, co?)
me
me
me
te
te
te
se
le (se)
lo (le), la
nos
nos
nos
os
os
os
se
les (se)
los (les), las

Często spotkamy się z sytuacją w której w zdaniu dwa zaimki. Pamiętajcie że niezależnie od tego czy zaimki będziemy „doklejać” do czasownika, czy będziemy je stawiać przed nim obowiązuje określona kolejność ich stosowania:

-najpierw zaimek zwrotny, po nim zaimek dopełnienia bliższego:
Lávate las manos → lávatelas. Umyj sobie ręce. Umyj sobie je.
Tak jak widzicie, zaimek zwrotny „te” (czasownik zwrotny lavarse) wystąpił przed zaimkiem dopełnienia bliższego „las”.

-zaimek dopełnienia bliższego (komu?czemu?) występuje przed zaimkiem dopełnienia bliższego (kogo? co?):

Compra los pantalones. Cómpralos. Kup spodnie. Kup je.
Dime la verdad. Dímela. Powiedz mi prawdę. Powiedz mi ją.
Préstame tu dinero. Préstamelo. Pożycz mi twoje pieniądze. Pożycz mi je.
No me des la foto. No me la des. Nie dawaj mi zdjęcia. Nie dawaj mi go.

Pamiętać trzeba o tym że niezależnie od tego czy dodamy jeden czy dwa zaimki do formy twierdzącej, akcent musi zostać na tej samej sylabie na której był przed ich dodaniem:

Compra→ Cómprame→ Cómpramela
Dlatego też po dodaniu zaimka „me” musieliśmy zaznaczyć akcent graficznie tak, aby nie przeszedł on na następną sylabę.

Da→ Dame→ Dámelo
W tym przypadku po dodaniu jednego zaimka nie zaznaczaliśmy akcentu graficznie ponieważ nie uległ on przesunięciu. Forma „dame” kończyła się na samogłoskę a więc zasady ogólne mówiły że akcentować będziemy sylabę ‘da’. Dopiero po dodaniu drugiego zaimka musieliśmy zaznaczyć graficznie ‘da’ bo w przeciwnym wypadku akcent przeniósłby się na sylabę ‘me’.


Na uwagę zasługuje forma vosotros dla czasowników zwrotnych która jest pozbawiona litery ‘d’:
levantar→ levantad
levantarse→ levantaos
lavar→ lavad
lavarse→ lavaos

Ćwiczenia

1 . Pozbądź się rzeczownika zastępując go zaimkiem dopełnienia bliższego:
przykład: Compra la radio. Cómprala
Escribe la carta. ………………………….
Pon las llaves. ……………………………
Bebe la leche. …………………………….
Pinta el cuadro. ………………………….
Dame las tijeras. …………………………

2 . Stwórz formę negatywną:
Dámelo. ……………………………
Cuélgalo. …………………………
Pregúntame. ……………………………
Compáralos. ……………………………
Infórmanos …………………………….

3 . Stwórz formę imperativo afirmativo i negativo:
przykład: Comprar/tú/el cuadro  Cómpralo. No lo compres.
Apagar/usted/ la luz.
Poner/tú/este jersey.
Ganar/vosotros/el partido.
Alquilar/ustedes/el coche.

4 . Wstaw akcent graficzny jeśli jest potrzebny:
Comprenselo.
Cuentamelo.
Decidlo.
Digalo.
Ponlos.

Odpowiedzi pod obrazkiem :)



Odpowiedzi:
1 . Escríbela; Ponlas; Bébela; Píntalos; Dámelas
2 . No me lo des; No lo cuelgues; No me preguntes; No los compares; No nos informes
3 . Apáguela, No la apague; Ponlo, No lo pongas; Ganadlo, No lo ganéis; Alquílenlo, No lo alquilen

4 . Cómprenselo; Cuéntamelo; Decidlo; Dígalo; Ponlos.

Polecam również lekturę postów o imperativo i imperativo negativo:

Życzę owocnej pracy!

Imperativo negativo

Z przykrością zawiadamiam Was o tym że w języku hiszpańskim rozkaz i zakaz mają odmienne formy, na przykład zrób, to haz, nie rób to no hagas. Na szczęście nie jest tak że będzie wiązało się to z przyswojeniem takiej partii materiału jak to było w przypadku  zwykłego imperativo, bowiem odmienne są jedynie formy drugich osób: tú i vosotros. Aby stworzyć formę dla drugiej osoby liczby pojedynczej do formy rozkazującej dla usted dodajemy –s, aby stworzyć vosotros wystarczy do rozkazującej formy dla usted dodać –is:


imperativo
imperativo negativo
compra
no compres
usted
compre
no compre
nosotros
compremos
no compremos
vosotros
comprad
no compréis
ustedes
compren
no compren

Czasownikiem który posłużył nam za przykład jest czasownik comprar który należy do pierwszej koniugacji, w przypadku końcówek –er oraz –ir również drugie osoby będziemy tworzyć poprzez dodanie –s lub –is do formy usted. Za przykład posłużą nam beber i abrir:


imperativo
imp. negativo
imperativo
Imp. negativo
bebe
no bebas
abre
no abras
usted
beba
no beba
abra
no abra
nosotros
bebamos
no bebamos
abramos
no abramos
vosotros
bebed
no bebáis
abrid
no abráis
ustedes
beban
no beban
abran
no abran

Zauważcie że końcówki dla imperativo negativo tworzymy operując tymi samymi końcówkami które używamy w presente z tymże dla czasowników kończących się na –ar dodajemy końcówki typowe dla końcówki –er w presente, natomiast w przypadku drugiej i trzeciej koniugacji (końcówki –er, -ir) dodajemy końcówki dla –ar w presente.
W przypadku czasowników nieregularnych spółgłoskowo również formy drugich osób tworzone są na podstawie formy usted, dlatego też wszystkie formy osobowe będą nieregularne:
  

marcar
pagar
salir
exigir
no marques
no pagues
no salgas
no exijas
usted
no marque
no pague
no salga
no exija
nosotros
no marquemos
no paguemos
no salgamos
no exijamos
vosotros
no marquéis
no paguéis
no salgáis
no exijáis
ustedes
no marquen
no paguen
no salgan
no exijan

Jeśli chodzi o czasowniki nieregularne samogłoskowo, pamiętajcie o tym że w przypadku wymiany o→ue a także e→ie formy nosotros pozostają regularne no recordemos, no encendáis. W przpadku wymiany e→i nieregularne będą wszystkie osoby:


recordar
encender
pedir
no recuerdes
no enciendas
no pidas
usted
no recuerde
no encienda
no pida
nosotros
no recordemos
no encendamos
no pidamos
vosotros
no recordéis
no encendáis
no pidáis
ustedes
no recuerden
no enciendan
no pidan


To by było na tyle, polecam powtórzenie sobie również form imperativo afirmativo:

Ćwiczenia:


1. Zmień imperativo afirmativo na negativo:

Pon la tele. No ................. la tele.
Pide. No ................... .
Vuelve al trabajo. No ....................... al trabajo.
Paga en efectivo. No ......................... en efectivo.
Compara los precios y compra. No .................... los precios y no ........................... .
Ven a nuestra casa. No ....................... a nuestra casa.
Ten mucho cuidado. No ........................ mucho cuidado.
Coman mucho. No .......................... mucho.
Hablad chino. No ............................ chino.
Viajemos a Alemania. No .......................... a Alemania.

2. Stwórz formy imperativo afirmativo i negativo dla drugiej osoby liczby pojedynczej:
salir
comer
decir
cargar
cansar
meter

Odpowiedzi pod obrazkiem :)


A caballo regalado no le mires el diente. Darowanemu koniu w zęby się nie zagląda (dosłownie: nie patrz mu w zęby).

Odpowiedzi:


1. pongas; pidas; vuelvas; pagues; compares, compres; vengas; tengas; coman; habléis; viajemos.
2. sal, no salgas; come, no comas; di, no digas; carga, no cargues; cansa, no canses; mete, no metas.